Inkuru nyamukuru
Ahandi hantu h'inganda harimo gutunganywa i Kigali, hiyongera ku Cyanya cyahariwe ibikorwa by'ubukungu n'ibindi byanya byagenwe, nk'uko Minisiteri y'Ubucuruzi n'Inganda ibivuga, nk'uko The New Times yabitangaje ku wa Mbere, tariki ya 26 Ukwakira 2026. Abashoramari bahamagariwe gukorera mu cyanya gishya cy'inganda nto cya Gitaraga, mu Kagari ka Gitaraga, Umurenge wa Masaka, Akarere ka Kicukiro, kandi nibura ba nyir'imitungo 1,200 baho bazahabwa ingurane n'abashoramari bazahakorera.
Ibisobanuro
- Gitaraga. Icyanya gifite hafi hegitari 296, zigabanyijemo ibibanza 350. Chantal Tuyishimire, Umunyamabanga Uhoraho muri Minisiteri y'Ubucuruzi n'Inganda, yabwiye icyo kinyamakuru ko i Masaka, Gitaraga, hari ibice bine: inganda z'ubuhinzi no gutunganya umusaruro wabwo, inganda za beto, inganda nto zikora no guteranya ibintu, n'inganda nto z'imiti.
- Ba nyir'ubutaka. Ba nyir'imitungo ubu bashobora kuganira n'abashoramari mu buryo butaziguye, nyuma y'imyaka ibiri batemerewe kuvugurura amazu yabo cyangwa kubyaza umusaruro ubutaka bwabo. Minisiteri ivuga ko na bo ubwabo bashobora gukora imishinga niba bafite ubushobozi bwo kuyitera inkunga. John Ntaganda, umwe muri ba nyir'imitungo, yavuze ko ubu bazi ibiciro fatizo by'ubutaka.
- Aho kiri. Aloys Musoni, Perezida wa Komite y'Ubutaka ya Gitaraga, yavuze ko aho hantu hari ku muhanda uhuza Kicukiro na Bugesera, hafi y'ikibuga cy'indege, kandi ko hateganyijwe sitasiyo ya gari ya moshi.
- Kanyinya. Icyanya cy'inganda nto cya hegitari 80 giteganyijwe mu Murenge wa Kanyinya, Akarere ka Nyarugenge, hafi y'Uruzi rwa Nyabarongo aho uruganda rwa Skol ruri, kandi 15% byacyo byagenewe ibikorwa remezo. Inganda nto gusa ni zo zizemererwa kuhakorera.
- Nzove. Icyanya cy'inganda nto cya Nzove cyagenewe inganda nto zidahumanya, kuva ku zitunganya umusaruro w'ubuhinzi n'imigati kugeza ku mahugurwa y'ububaji, ububiko na sitasiyo za lisansi. Igishushanyo cyacyo cyakozwe n'Umujyi wa Kigali hakoreshejwe uburyo bwo kongera gutunganya ubutaka, hamwe n'abaturage, kandi cyemejwe n'inama njyanama y'umujyi. Ba nyir'ubutaka baho bashobora gukora imishinga yabo cyangwa kugurisha abashoramari.
- Kwimuka. Amabwiriza ya Minisitiri yasohotse muri Gashyantare 2026 ategeka inganda ziri hanze y'ibyanya byagenwe kwimukira ahemewe, mu gihe kitarenze imyaka 10. Amabagiro, igaraje n'ububiko ntibirebwa na yo.
- Igenamigambi rirerire. Igishushanyo mbonera cya Kigali kigabanya ubutaka bw'inganda mu byiciro bitanu kugeza mu 2050. Icyiciro cya mbere, 2020 kugeza 2024, cyageneye hegitari 640 inganda nto na hegitari 420 inganda rusange, harimo icyanya cy'inganda nto giteganyijwe i Gahanga ku muhanda w'ikibuga cy'indege. Ibyiciro bikurikiraho byongeraho ubutaka bw'inganda nto i Rusororo, i Masaka (hamwe n'Ihuriro ry'Ibikorwa by'Ubwikorezi rya Kigali riteganyijwe), i Kanyinya n'i Bumbogo.
- Mu gihugu hose. Ikigo cy'Igihugu gishinzwe Imiturire (RHA) cyavuze ko Leta iteganya gutanga hegitari zirenga 9,000 z'inganda mu gihugu hose mu myaka 30 iri imbere. Ubu inganda zifite hegitari zirenga gato 1,100, nk'uko Igishushanyo mbonera cy'Igihugu cy'Imikoreshereze y'Ubutaka kibivuga.
Icyo bisobanuye ku mitungo
Kuri ba nyir'ubutaka b'i Gitaraga, iyi nkuru irangiza igihe kirekire cyo gutegereza: ubutaka batashoboraga kuvugurura ubu bashobora kubugurisha umushoramari, cyangwa kubwubakaho ubwabo, kandi bavuga ko bazi ibiciro fatizo ibiganiro bizaheraho. Ku bandi, ni ukwibutsa ko ubutaka bwagenewe inganda atari ubutaka bwo kubakaho inzu yo guturamo. Ikibanza i Masaka, i Kanyinya cyangwa i Nzove gishobora kugurishwa ku giciro gito nk'ubutaka bwo guturamo, ariko niba kiri mu cyanya cy'inganda, ntiwemerewe kucyubakaho inzu, kandi agaciro kacyo gaterwa n'icyo umushoramari azemera kwishyura. Banza urebe zone yacyo mbere yo kwishyura.
Kuri Ziinga
Soma impapuro z'uturere twa Kicukiro na Nyarugenge, urebe icyo ikibanza cyagenewe ku mabwiriza ya zone, ugereranye ibiciro by'ubutaka byanditswe ku Ipimo ry'Imiturire mu Rwanda, ushake ikibanza ku rupapuro rwa Agaciro ka Ziinga cyangwa urebe imitungo igurishwa.